Stres jest naturalną reakcją naszego organizmu, a ponieważ towarzyszy nam przez całe życie, warto dowiedzieć się o nim więcej i zastosować odpowiednie strategie jego redukcji.
Nie ma chyba na świecie osoby, która nie doświadczyłaby w swoim życiu jakiegoś rodzaju reakcji stresowej, gdyż stres jest naturalną reakcją fizjologiczną organizmu na zewnętrzne bodźce i wydarzenia, które są nowe lub zagrażające. Reakcje stresowe są wywoływane przez bodźce lub okoliczności, które zakłócają lub zagrażają fizycznej lub psychicznej równowadze lub bezpieczeństwu danej żywej istoty, czy to człowieka, czy zwierzęcia. Zewnętrzne wpływy, bodźce, zdarzenia, które wywołują reakcję stresową, nazywane są stresorami, które mogą pochodzić z różnych dziedzin życia. Tak więc reakcja na stres jest reakcją, a ponieważ stresu nie można wyeliminować, powinniśmy raczej skupić się na skutecznym zarządzaniu stresem.
Poznaj swój stres!
Ze względu na znaczącą rolę, jaką stres odgrywa w jakości życia i życiu jako całości, minęło zaledwie sto lat, odkąd ten złożony proces fizjologiczny został po raz pierwszy zidentyfikowany. Dwiema najważniejszymi postaciami w tym naukowym odkryciu byli amerykański fizjolog i badacz Walter Cannon oraz urodzony w Austro-Węgrzech kanadyjski chemik, internista i endokrynolog János Selye (Hans Selye). Na przykład Cannon zidentyfikował reakcję organizmu „walcz lub uciekaj” w latach dwudziestych XX wieku, uznając, że wpływy środowiska wywołują różne reakcje fizjologiczne w organizmie. W następnej dekadzie János Selye poczynił znaczące postępy w naukowym zrozumieniu stresu, w tym opracował teorię tak zwanego ogólnego zespołu adaptacyjnego, którego jednym z kluczowych elementów był opis trzech faz reakcji na stres. Warto pokrótce przeanalizować te fazy, aby zrozumieć proces stresu i rolę, jaką może on odgrywać w jakości naszego życia.
Trzy fazy
1. Alarm: w pierwszej fazie nasze ciało wykrywa obecność stresora i aktywuje reakcję „walcz lub uciekaj”. Nasze ciało szybko reaguje na stres różnymi zmianami fizjologicznymi.
2. Odporność: w przypadku ciągłej obecności stresora nasz organizm dostosowuje się i stawia opór, nadal funkcjonując na wysokim poziomie, aby skutecznie radzić sobie ze stresem.
3. Wyczerpanie: jeśli stresory wywołujące reakcję stresową są obecne przez dłuższy czas, a nasz organizm nie jest w stanie przystosować się lub powrócić do pierwotnego stanu spoczynku, zasoby naszego organizmu są wyczerpane w tej fazie, co dodatkowo zmniejsza szanse na skuteczne radzenie sobie ze stresem.
Selye i Cannon uznali jednak, że skutki stresu mogą być nie tylko szkodliwe dla naszego organizmu.
Dwa rodzaje stresu
Nasz mózg nieustannie skanuje nasze otoczenie i jeśli wykryje bodziec, który jest postrzegany jako zagrażający lub niebezpieczny, wyzwala reakcję stresową (https://semmelweis.hu/egeszsegfejlesztes/elvitelre/stresszkezeles/). Jednocześnie, jeśli czujemy, że możemy wyjść z sytuacji jako zwycięzcy, doświadczamy pozytywnego stresu (eustress), ale jeśli czujemy, że możemy mieć problem, doświadczamy negatywnego stresu (distress). Do pewnego stopnia reakcje, jakie wywołują w nas pewne wydarzenia i bodźce, zależą od kombinacji indywidualnych czynników i cech oraz wcześniejszych doświadczeń. Przyjrzyjmy się, czym jest stres pozytywny i negatywny.
Pozytywny stres jest stymulujący i motywujący, zachęcając nas do działania i podejmowania wyzwań. W danej sytuacji zwiększa naszą wydajność i pomaga nam funkcjonować bardziej efektywnie. Inną ważną cechą eustresu jest to, że jest on krótkotrwały i tymczasowy, pojawiając się i wywierając wpływ tylko w danym momencie. Na przykład, gdy przygotowujemy się do prezentacji, egzaminu, rozpoczynamy nowy projekt lub stoimy w strefie startowej pierwszego maratonu w naszym życiu, prawdopodobnie doświadczamy pozytywnego stresu. Z drugiej strony, negatywny stres jest szczególnie szkodliwy dla jakości naszego życia, a jeśli się utrzymuje, może być szkodliwy dla naszego zdrowia i jest znany jako czynnik ryzyka wielu chorób. Zmniejsza również nasze zdolności poznawcze, ma negatywny wpływ na nasze emocje, a nawet może być prekursorem frustracji, lęku i depresji. Kiedy negatywny stres jest obecny przez długi czas, jak odkrył John Selye, wyczerpuje on nasz organizm. Problemy w pracy, długotrwałe bezrobocie, niepewność i trudności w przystosowaniu się do zmian, konflikty interpersonalne i rodzinne mogą być czynnikami wywołującymi negatywny stres.
Jak dobrze radzić sobie ze stresem?
Jak już wspomnieliśmy, to głównie nasze wcześniejsze doświadczenia i reakcje decydują o tym, jak dany bodziec lub wydarzenie wpływa na nasze życie. Oznacza to również, że stresor, który jest dla nas motywujący, może powodować frustrację u innych.
Warto jednak przyjrzeć się sposobom radzenia sobie ze stresem, ponieważ im lepiej potrafimy radzić sobie z różnymi trudnymi sytuacjami, tym więcej możemy zrobić dla naszego zdrowia i dobrego samopoczucia. Istnieje wiele sposobów radzenia sobie ze stresem, ale warto spróbować znaleźć te, które najlepiej sprawdzają się w naszym przypadku.
Oto kilka znanych technik:
Samoświadomość: zidentyfikowanie i przezwyciężenie stresujących przekonań i negatywnych myśli oraz reakcji na różne sytuacje może znacznie zmniejszyć stres.
Medytacja i ćwiczenia oddechowe: medytacja i głębokie oddychanie mogą pomóc zrelaksować się i zmniejszyć poziom stresu.
Aktywność fizyczna: regularne ćwiczenia są doskonałą techniką radzenia sobie ze stresem, ponieważ pomagają uwalniać endorfiny poprawiające nastrój, zmniejszając w ten sposób stres.
Zdrowy styl życia: zdrowa dieta, wystarczająca ilość snu i odpowiednie nawodnienie mogą pomóc zmniejszyć stres i poprawić ogólne samopoczucie.
Humor i śmiech: śmiech ma pozytywny wpływ na nastrój, a zatem może zmniejszyć stres.
Zarządzanie czasem i ustalanie priorytetów: brak czasu jest jednym z najczęstszych źródeł stresu, więc stosowanie dobrych technik zarządzania czasem i ustalanie priorytetów jest jedną z najważniejszych praktyk redukcji stresu.
Profesjonalne wsparcie: w razie potrzeby należy zwrócić się o pomoc do specjalisty – psychologa lub psychiatry – w celu określenia źródła stresu i opracowania skutecznych metod radzenia sobie ze stresem.
Źródło:Centrum Promocji Zdrowia Semmelweis, Budapeszt, Węgry